14 lipca 2026 roku w Sejmie RP odbyło się wysłuchanie publiczne dotyczące rządowego projektu ustawy o zabezpieczeniu socjalnym osób wykonujących zawód artystyczny – ustawy o uprawieniach artysty zawodowego.
Celem postulowanych rozwiązań jest poprawienie sytuacji bytowej artystów w Polsce, m.in. przez ułatwienie im korzystania z ubezpieczenia społecznego oraz zdrowotnego. Wysłuchanie publiczne jest kolejnym etapem wieloletnich starań organizacji reprezentujących twórców kultury zewszystkich dziedzin, które były konsekwencją debaty zainicjowanej już w 2017 roku przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach Ogólnopolskiej Konferencji Kultury (OKK).
Projekt ustawy ma na celu stworzenie systemowych rozwiązań odpowiadających specyfice pracy artystycznej. Podczas wysłuchania zwracano uwagę, że obowiązujący system zabezpieczenia społecznego nie uwzględnia projektowego charakteru pracy twórców, nieregularności dochodów oraz braku ciągłości zatrudnienia. Zmiany przewidują przede wszystkim dopłaty do składek na ubezpieczenia społeczne oraz dostęp do świadczeń zdrowotnych, chorobowych i emerytalnych.
Podczas wtorkowego wysłuchania publicznego głos zabrało blisko 50 przedstawicieli różnych środowisk artystycznych, tworzących Koalicję. W swoich wystąpieniach zgodnie podkreślali, jak istotne jest uchwalenie ustawy i zapewnienie artystom podstawowego bezpieczeństwa socjalnego. Jak przypomniano środowisko artystyczne zabiega o takie rozwiązania od kilkudziesięciu lat. Zgodnie z Konstytucją RP bezpieczeństwo socjalne powinno być zagwarantowane każdemu pracującemu obywatelowi – bez względu na rodzaj podpisywanej umowy. „Konstytucja RP mówi jasno: obywatele mają prawo do zabezpieczenia socjalnego i do opieki zdrowotnej, nie jest napisane obywatel zatrudniony na etacie, jest wprost powiedziane – każdy obywatel. Praca artysty ma swoją specyfikę (…) Już w 1934 roku artyści krakowscy w swoim manifeście żądali ubezpieczeń socjalnych dla artystów, mija 100 lat niemal, a my jesteśmy dokładnie w tym samym punkcie.” – powiedziała Anna Maria Buczek, reprezentantka ZASP.
Wśród wybrzmiewających haseł znalazły się słowa: „Bezpieczeństwo socjalne nie jest przywilejem – jest podstawowym prawem każdego człowieka, który pracuje, niezależnie czy jego miejsce pracy jest w szkole, w biurze, w szpitalu czy na planie filmowym” – podkreślała Elżbieta Benkowska, wiceprezeska Stowarzyszenia Filmowców Polskich. „Wszyscy musimy zdać sobie sprawę, że kultura jest istotnym i nieodłącznym elementem całej gospodarki (…) Ze względu na brak zabezpieczeń społecznych, brak jakiegokolwiek wsparcia ze strony Państwa, z wykonywania zawodów artystycznych co roku rezygnuje ogromna rzesza ludzi (…) Nie stać nas jako państwo, żeby tak lekceważyć potencjał ludzi, którzy powinni pracować na rzecz polskiej kultury” powiedział Robert Gulaczyk – przewodniczący Związku Zawodowego Aktorów Polskich.
Witold Płóciennik – przewodniczący Zarządu Związku Zawodowego Filmowców oraz członek PSC – podkreślił, że brak stabilnych rozwiązań systemowych od lat przekłada się na poczucie niepewności osób pracujących w branży filmowej. W swoim wystąpieniu powiedział: „Według badania na zlecenie Związku Zawodowego przeprowadzonego przez zespół prof. Szlendaka – Aż 82% kobiet i 76% mężczyzn w branży filmowej deklaruje brak poczucia bezpieczeństwa.”
Podczas wysłuchania wielokrotnie podkreślano, że projekt ustawy ma znaczenie nie tylko społeczne, lecz również ustrojowe. Zwracano uwagę, że Konstytucja RP gwarantuje wolność twórczości artystycznej, a stworzenie warunków umożliwiających jej wykonywanie stanowi jeden z elementów realizacji tej zasady.„Wprowadźmy tę ustawę teraz, a w kolejnych nowelizacjach poprawiajmy ją zgodnie z potrzebami i doświadczeniem, jakie przyniesie jej stosowanie. W przeciwnym razie zawsze będziemy zatrzymywać się dokładnie na tym samym etapie… Jej celem jest zapewnienie minimalnego, konstytucyjnego bezpieczeństwa socjalnego ludziom, którzy tworzą polską tożsamość. Sztuka to praca” – podkreślała Anna Maria Buczek, reprezentantka ZASP.
Dziękujemy wszystkim organizacjom i przedstawicielom środowiska za zaangażowanie i wspólne działania w tej ważnej sprawie.
Najważniejsze rozwiązania:
- Wprowadzony zostaje status artysty zawodowego – będzie on przyznawany na wniosek osobom, które zawodowo zajmują się działalnością artystyczną i posiadają udokumentowany dorobek twórczy.
- Status będzie przyznawany na 5 lat, z możliwością przedłużenia do 8 lat.
- Powstanie system dopłat do składek na ubezpieczenia społeczne.
- Wsparcie będzie kierowane do artystów osiągających niższe dochody (125% minimalnego wynagrodzenia uzyskiwanego średniorocznie w ostatnich 3 latach, czyli ok. 68 tys. zł rocznie brutto).
- Dopłata pozwoli uzupełnić składki do poziomu odpowiadającego minimalnemu wynagrodzeniu.
- Artyści objęci systemem uzyskają także dostęp do świadczeń społecznych i zdrowotnych.
- Oznacza to możliwość korzystania z publicznej ochrony zdrowia, świadczeń chorobowych czy urlopów macierzyńskich.
- System będzie uwzględniał rzeczywiste dochody artystów.
- Wysokość dopłaty będzie zmienna i dostosowana do sytuacji finansowej danej osoby.
- Dopłaty do składek będą przekazywane bezpośrednio do ZUS.
- Środki nie będą wypłacane w gotówce, lecz automatycznie przekazywane na konto składkowe artysty. Rozwiązanie ma zapewnić ciągłość ubezpieczenia i budowanie kapitału emerytalnego.
- Powstanie Centrum Edukacji i Pracy Artystycznej, które będzie odpowiedzialne za organizację systemu oraz współpracę ze środowiskiem artystycznym.
Nowe przepisy mają wejść w życie po 9 miesiącach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.1
Pełna retransmisja wysłuchania publicznego dostępna jest na stronie Sejmu RP.
https://www.sejm.gov.pl/Sejm10.nsf/transmisja.xsp?documentId=EAF80D94F7B48B42C1258E2D0037EB8C&symbol=TRANSMISJA_ARCH&info=T